Warning: include(header_rest.php): failed to open stream: No such file or directory in /home/klient.dhosting.pl/pmpcg/artnewsletter.pl/public_html/artykuly/9/3.php on line 32

Warning: include(header_rest.php): failed to open stream: No such file or directory in /home/klient.dhosting.pl/pmpcg/artnewsletter.pl/public_html/artykuly/9/3.php on line 32

Warning: include(): Failed opening 'header_rest.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/php/5.6/5.6.29-dh1/lib/php') in /home/klient.dhosting.pl/pmpcg/artnewsletter.pl/public_html/artykuly/9/3.php on line 32

Specjalizacja w dziedzinie endokrynologii ginekologicznej


i rozrodczości – światowe trendy i polskie wyzwania




Autorzy:
Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Łukaszuk
Kierownik Klinik Leczenia Niepłodności INVICTA, wykładowca Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego; posiada specjalizację z zakresu położnictwa i ginekologii oraz endokrynologii; od lat zajmuje się diagnostyką i leczeniem niepłodności; szczególnie interesują go zagadnienia związane z nowymi rozwiązaniami diagnostycznymi i technikami wspomaganego rozrodu, diagnostyką preimplantacyjną oraz diagnostyką i leczeniem nawracających poronień. Wspólnie z zespołem ekspertów INVICTA rozwija autorską metodologię diagnostyki preimplantacyjnej PGD, umożliwiającą parom z obciążeniem genetycznym posiadanie zdrowego potomstwa; autor licznych publikacji i wystąpień naukowych zarówno w Polsce, jak i za granicą.

Mgr Katarzyna Goch
Socjolog, absolwentka Uniwersytetu Wrocławskiego. Specjalista ds. komunikacji i PR, rzecznik prasowy Klinik i Laboratoriów Medycznych INVICTA, gdzie pracuje od 2010 roku. Od ponad 10 lat związana również z sektorem edukacyjnym i szkoleniowym. W INVICTA odpowiada za m.in. komunikację wewnętrzną i zewnętrzną oraz doskonalenie kompetencji „miękkich” personelu medycznego.

Współautorzy:
Dr Monika Jagiełło

Rozwój medycyny wspomaganego rozrodu oraz dziedzin pokrewnych, który nastąpił w ciągu ostatnich trzech dekad, pozwolił na zapewnienie wielu niepłodnym parom dostępu do skutecznej pomocy. Wraz z doskonaleniem nowych form terapii, pojawiły się także wyzwania związane z potrzebą wyposażenia lekarzy specjalizujących się w leczeniu niepłodności w odpowiednią wiedzę i umiejętności. Zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w krajach europejskich widoczne są wyraźne tendencje do standaryzacji i centralizacji tego procesu. W związku ze zmianami wprowadzanymi w Polsce, a także powstawaniem nowych specjalizacji związanych z rozrodczością, warto przyjrzeć się bliżej dobrym praktykom bardziej doświadczonych krajów. W cyklu artykułów poświęconych edukacji w obszarze medycyny rozrodu, które ukazały się w lipcowym numerze „Fertility and Sterility”, można znaleźć sporo inspiracji. Poniższy artykuł podsumowuje najważniejsze płynące z nich informacje i wnioski.

RYS HISTORYCZNY

Pierwotnie zorganizowane działania mające na celu pomoc pacjentkom doświadczającym trudności z poczęciem dziecka wiązały się przede wszystkim, a nawet niemal wyłącznie, ze zrozumieniem i regulacją zaburzeń hormonalnych wpływających na płodność. Wraz z dokonującym się w tym obszarze postępem w latach 70. XX wieku w Stanach Zjednoczonych rozwinęła się nowa dyscyplina – endokrynologia ginekologiczna i rozrodczość (reproductive endocrinology and infertility, REI). Od początku stanowiła ona subspecjalizację ginekologii i położnictwa. W pierwszym okresie jej istnienia dedykowany program szkoleniowy trwał dwa lata. A równocześnie ewoluowała medycyna rozrodczości w USA i w krajach Europy. Jednak postęp dotyczył nie tylko rozwijającej się nowej wiedzy, ale także kontekstu lokalnych uwarunkowań prawnych, finansowych (model refundacyjny), a także społecznych i etycznych. Rosła tym samym potrzeba doskonalenia i utrzymania spójnego poziomu kompetencji specjalistów zajmujących się niepłodnością. Dotyczyło to w szczególności krajów rozwijających się, gdzie kluczowymi zagadnieniami stały się utrzymanie jakości i zapewnienie pacjentom dostępu do nowoczesnych metod terapeutycznych. Rozwój nowoczesnych metod leczenia niepłodności (Assisted Reproductive Technology, ART), w tym zapłodnienia pozaustrojowego, wpłynął na zmianę podejścia do oceny systemu kształcenia specjalistów. Przede wszystkim najważniejszą miarą wszystkich aktywności i ostatecznym weryfikatorem ich celowości stała się skuteczność. Jednocześnie pojawienie się technik wspomaganego rozrodu spowodowało przedefiniowanie roli wszystkich towarzyszących rozrodczości dyscyplin, jak np. chirurgii ginekologicznej – nastąpiło znaczne ograniczenie liczby wskazań do wykonywania zabiegów rekonstrukcyjnych na jajowodach. Zmiany wprowadzono również w obszarze operacyjnego leczenia endometriozy. Coraz częściej zwracano uwagę na jego skuteczność w redukowaniu dolegliwości bólowych u pacjentek przy jednoczesnym zupełnym braku korzyści na etapie przygotowania do metod ART. Zabiegi wiązane były z wysokim ryzykiem obniżenia rezerwy jajnikowej i tym samym zredukowania szans na optymalną odpowiedź na stymulację.

SPECJALIZACJA – UNIWERSALNE PROBLEMY I GLOBALNE TRENDY

Myślenie o optymalnej ścieżce dydaktycznej dla specjalizacji endokrynologia ginekologiczna i rozrodczość wymaga szerszego spojrzenia na towarzyszące rozwojowi tej dziedziny zjawiska I konteksty. Po pierwsze, w ciągu ostatnich 15 lat można zaobserwować znaczny wzrost skuteczności metod wspomaganego rozrodu. Wynika on wprost z aktywności naukowej środowiska praktyków leczenia niepłodności, a więc z realizowanych przez nich projektów badawczych i wdrażanych innowacji. Co więcej, działania rozwojowe w obszarze rozrodczości stały się na świecie domeną ośrodków prywatnych, nie zaś – jak to bywało tradycyjnie – akademickich. Ta istotna tendencja powinna znaleźć odzwierciedlenie w tworzonych modelach szkoleniowych i zasadach akredytacji podmiotów prowadzących specjalizację. Choć w innych dziedzinach medycyny to uczelnie stanowią centra kształcenia kadr, w przypadku specjalizacji związanych z rozrodczością potrzebne jest podejście bardziej otwarte. Uwzględnione powinny zostać zasoby, doświadczenia i potencjał ośrodków prywatnych. Dotyczy to zarówno ustalania kryteriów, jakie spełnić muszą podmioty zajmujące się szkoleniami, jak i określania towarzyszących im zasad związanych z akredytacją i nadzorem instytucjonalnym. Istotne jest także odpowiednie zdefiniowanie procedur rekrutacji specjalizantów i zakresu programów szkoleniowych. Organizatorzy specjalizacji w Polsce powinni wziąć pod uwagę te wnioski, jako że również i krajowe zaplecze najczęściej stanowią kliniki działające na zasadach komercyjnych. Po drugie, pojawia się potrzeba kompleksowego podejścia do diagnostyki i leczenia zaburzeń płodności. Wymaga to położenia większego nacisku na prowadzenie badań i edukację w zakresie aspektów endokrynologicznych, środowiskowych i genetycznych mogących mieć wpływ na funkcje reprodukcyjne. W obliczu nowej wiedzy optymalne wydaje się dążenie do organizowania jej w ramach jednej multidyscyplinarnej specjalizacji ukierunkowanej na płodność człowieka. Po trzecie, ogromnym wyzwaniem jest ponadnarodowa standaryzacja kształcenia specjalistów endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości. Aspekty związane ze szkoleniem, w tym czas jego trwania, program teoretyczny, formy weryfikacji umiejętności i sposób certyfikacji znacznie różnią się między poszczególnymi krajami. Przyczyny niepłodności i opcje leczenia są zróżnicowane w różnych regionach globu. Różnice na poziomie medycznym są jednak znikome w porównaniu z odmiennościami wypływającymi z kwestii finansowych, prawnych, społecznych czy etycznych. Choć zarówno wytyczne związane z refundacją zabiegów, jak i legislacyjne ograniczenia w dostępie do określonych procedur są istotne z perspektywy codziennej pracy i zarządzania placówkami wspomaganego rozrodu, nie powinny one wpływać na program i zakres kształcenia lekarzy. Zapewnienie rzetelności i kompletności wykształcenia (odnośnie do wszystkich metod diagnostycznych i terapeutycznych, prowadzonych analiz i badań etc.) adeptów specjalizacji musi stać się nadrzędnym celem dla instytucji decydujących o zakresie ich szkolenia. Po czwarte, niezwykle istotne wydaje się rozbudowanie programów szkoleń specjalizacyjnych o zagadnienia związane z zarządzaniem ryzykiem i bezpieczeństwem. W medycynie są to obecnie kwestie szeroko dyskutowane i włączane w różne obszary działań. Jednocześnie na tle innych dziedzin przemysłu pozostaje ona mocno w tyle. Dopracowania wymaga systemowe podejście do bezpieczeństwa, a więc oczekiwanie kompleksowych modeli unikania zagrożeń i sytuacji niepożądanych. Endokrynologia ginekologiczna i rozrodczość nie może być w tym kontekście wyjątkiem. Z oczywistych powodów kwestie związane z bezpieczeństwem powinny stać się również integralną częścią przyjętego wzorca kształcenia.

LEKCJA AMERYKAŃSKA

Program szkolenia specjalistów endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości obowiązujący w Stanach Zjednoczonych wydaje się jednym z najlepiej zorganizowanych i efektywnych. Dla wielu z tego powodu stanowi najlepszy punkt odniesienia dla dyskusji o modelu wzorcowym. W swoim zakresie jest kompleksowy – od specjalizantów oczekuje się rozumienia wszystkich kwestii związanych z rozrodczością (nie tylko w kontekście leczenia niepłodności) i właściwych kompetencji umożliwiających prowadzenie pacjentów. Obecnie w USA szkolenie z zakresu endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości, która stanowi subspecjalizację ginekologii i położnictwa, trwa trzy lata (poprzedza je obowiązkowe podstawowe szkolenie z ginekologii I położnictwa). Przez dłuższy czas program ewoluował i był systematycznie rozwijany w oparciu o nową wiedzę. Podwaliny dyscypliny opisane zostały w klasycznych podręcznikach Yena i Jaffe’ego, a także Speroffa, Kase’ego i Glassa. Początkowo nacisk kładziono przede wszystkim na kwestie endokrynologiczne, a więc postępowanie w przypadku nieprawidłowości w okresie dojrzewania płciowego, nawracających poronień, zespołu policystycznych jajników (PCOS), menopauzy, a także edukację w zakresie antykoncepcji. W program włączono również zagadnienia dotyczące laparoskopii i chirurgii ginekologicznej. Istotne zmiany nastąpiły w związku z rozwojem specjalistycznych metod wspomaganego rozrodu, w tym wraz z pierwszym udanym zapłodnieniem pozaustrojowym (1978, Wielka Brytania). Rozbudowanie systemu szkolenia o te zagadnienia wymagało przeprowadzenia wcześniejszej szeroko zakrojonej debaty społecznej dotyczącej aspektów etycznych. Na terenie całego kraju praktykuje ponad 1 200 certyfikowanych przez Amerykańską Radę Położnictwa i Ginekologii (American Board of Obsterics and Gynecology) specjalistów endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości (dane za 2014 rok). Obecnie ich szkoleniem zajmuje się ponad 40 akredytowanych centrów. Program specjalizacyjny koncentruje się przede wszystkim na umiejętnościach związanych z małoinwazyjnymi zabiegami chirurgicznymi, a także z metodami wspomaganego rozrodu. Jednocześnie widoczne jest stopniowe ograniczanie roli endokrynologii klinicznej w procesie kształcenia. Lekarze zajmujący się leczeniem niepłodności znacznie częściej koncentrują się na zagadnieniach endokrynologicznych bezpośrednio związanych z zaburzeniami funkcji rozrodczych. Od uczestników szkoleń wymagana jest odpowiednia praktyka kliniczna i wiedza potwierdzona pisemnymi i ustnymi egzaminami. Co bardzo istotne, każdy uczestnik kursu musi zaprezentować autorski ustrukturyzowany projekt naukowy. Obrona zawartych w nim tez i wniosków jest integralnym elementem procesu certyfikacji, którego całość w postaci 36-miesięcznego szkolenia musi obejmować 12 lub więcej miesięcy praktyki klinicznej oraz 18 lub więcej miesięcy aktywności na polu badań i rozwoju. Określone są również wymagania dydaktyczne, np. związane z umiejętnością wykorzystania metod biostatystyki w analizie danych z badań. Co więcej, proces zakłada edukację ustawiczną – warunkiem utrzymania i odnowy certyfikatu jest podejmowanie określonych działań w cyklu rocznym. Obecnie w ramach specjalizacji ginekologia i położnictwo w USA wymienia się cztery oficjalne subspecjalizacje: endokrynologia ginekologiczna i rozrodczość, perinatologia, ginekologia onkologiczna, medycyna narządów rodnych kobiety i chirurgia ginekologiczna. W prezentowanych ostatnio pracach badawczych widoczna jest wyraźna przewaga tematów związanych z zapłodnieniem pozaustrojowym. Dominują one nad opracowaniami przypadków, w których zastosowano zabiegi chirurgiczne. Coraz częściej też specjaliści endokrynolodzy koncentrują się na zagadnieniach związanych z rozrodczością (PCOS, menopauza, osteoporoza). Dążenie do kompleksowego, multidyscyplinarnego myślenia o problemie niepłodności wydaje się bardzo korzystnym trendem. W przyszłości można spodziewać się rosnącej liczby badań klinicznych ukierunkowanych na kwestie wpływu czynników immunologicznych, genetycznych i epigenetycznych na rozrodczość. Warto zaznaczyć, że medycyna wspomaganego rozrodu stwarza również wyjątkową okazję do badań nad wczesnym rozwojem zarodkowym oraz wpływem stanu zdrowia matki na okres płodowy i ewentualne występowanie chorób przewlekłych w przyszłym życiu dziecka. Ewaluacja modelu i wartości szkolenia dla uczestników kursu opiera się na założeniu, że powinno ono przekładać się przede wszystkim na efektywne leczenie pacjentów. Pomiar skuteczności terapii wydaje się istotnym elementem oceny systemu kształcenia praktyków. W przypadku Stanów Zjednoczonych organizacją dostarczającą znaczne ilości danych jest SART (the Society for Assisted Reproductive Technology). Zbiera i analizuje informacje dotyczące skuteczności zapłodnienia pozaustrojowego ze wszystkich klinik zajmujących się metodami wspomaganego rozrodu na terenie całego kraju. Obecnie raportowanie danych jest obligatoryjne i wymagane prawnie od wszystkich członków SART i innych ośrodków. SART publikuje wyniki na swojej stronie internetowej i przekazuje je do Centrum Zwalczania i Zapobiegania Chorobom (Centers of Disease Control and Prevention). Na podstawie zebranych danych można mówić o wyraźnej tendencji wzrostowej w zakresie skuteczności procedur IVF na przestrzeni lat 1997-2011. Przyczyny poprawy rezultatów szuka się w większej konkurencji między ośrodkami (dane są podawane do wiadomości publicznej, klinikom zależy zatem na zwiększaniu efektywności terapii), wydajniejszym modelu szkoleniowym, a także szybkim rozwoju wiedzy stymulowanym przez prowadzone badania naukowe.

STANDARD EUROPEJSKI

Odnośnie do szkolenia specjalistów endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości w Europie sytuacja wydaje się bardziej skomplikowana. Uwagę zwracają znaczne różnice w założeniach, przebiegu i organizacji tego procesu między poszczególnymi krajami. Można przypuszczać, że wpływ na to mogą mieć w dużej mierze czynniki pozamerytoryczne. Próby ujednolicenia standardów szkolenia i certyfikacji podejmowane przez Europejskie Towarzystwo Rozrodu i Embriologii (European Society of Human Reproduction and Embryology, ESHRE) wydają się bardzo cenne. Owocem wieloletnich prac międzynarodowego zespołu ekspertów i praktyków jest sylabus szkoleniowy podsumowujący najważniejsze założenia. Szkolenie z medycyny rozrodu (reproductive medicine, RM) ma zapewnić specjalistom ginekologii i położnictwa przynajmniej dwuletni okres adekwatnej i kompleksowej edukacji. W jej toku uczestnicy zdobywają wiedzę i rozwijają umiejętności niezbędne do prowadzenia najwyższej jakości działań terapeutycznych. Organizacjami odpowiadającymi za akredytację programów szkoleniowych i realizujących je ośrodków są wspomniane wcześniej ESHRE oraz EBCOG, czyli the European Board and College of Obsterics and Gynaecology. Obie podlegają – dedykowanym obszarowi szkoleń medycznych – instytucjom Unii Europejskiej. Choć nie wszystkie kraje wspólnoty wprowadzają do stosowania wzorzec ESHRE, w wielu z nich funkcjonują rozbudowane modele kształcenia i certyfikacji specjalistów medycyny rozrodu. ESHRE kładzie ogromny nacisk na odpowiednie środowisko edukacyjne, co znajduje odzwierciedlenie w przyjętym przez towarzystwo systemie akredytacji ośrodków szkoleniowych. Zauważono, że optymalny standard szkoleniowy nie musi być domeną największych klinik. Często mniejsze ośrodki są w stanie zaoferować wsparcie mentorskie na znacznie wyższym poziomie. Za model idealny uznaje się sytuację, gdy szkolenie prowadzone jest na zasadzie relacji uczeń – mistrz, zapewniając bezpośredni kontakt i superwizję. Wdrożony przez ESHRE system akredytacji ośrodków specjalizacyjnych największy nacisk kładzie na możliwość zapewniania uczestnikom szkoleń odpowiednich warunków edukacyjnych i realizacji pełnego zakresu programowego. Afiliacje czy wielkość kliniki nie mają znaczenia. Proces ubiegania się o akredytację jest uproszczony i wymaga złożenia odpowiedniej aplikacji za pośrednictwem strony internetowej ESHRE. Program subspecjalizacji w dziedzinie medycyny rozrodu został stworzony przez ESHRE i EBCOG w 1998 roku, zmodyfikowany w roku 2004 i zaktualizowany w 2013 roku. Szkolenie powinno trwać nie krócej niż dwa lata. Z definicji specjalista medycyny rozrodu musi być specjalistą ginekologii i położnictwa, ma posiadać odpowiednie przygotowanie teoretyczne i praktyczne w obszarze chirurgii ginekologicznej, stosowania metod wspomaganego rozrodu i endokrynologii ginekologicznej. Jego kompetencje dotyczą zarówno diagnostyki i procedur terapeutycznych, jak i kompleksowej oceny uzyskiwanych rezultatów. Od specjalistów medycyny rozrodu oczekuje się, by przynajmniej połowę czasu pracy poświęcali na aktywność w tej dziedzinie. Szkolenie jest prowadzone w akredytowanych ośrodkach. Jego uczestnikom, w określonych ostępach czasu, na podstawie sylabusa wyznaczane są konkretne cele do osiągnięcia. Postępy w zdobywaniu wiedzy i umiejętności są regularnie monitorowane. Istotnym w tym kontekście narzędziem jest karta szkoleniowa. Poza celami obejmuje ona liczbę wykonanych procedur, a także ocenę poziomu kompetencji (od 1 – obserwacja do 4 lub 5 – możliwość samodzielnego przeprowadzenia procedury). Kiedy określona część programu zostanie ukończona, kartę musi podpisać superwizor, potwierdzając tym samym kompletność procesu. Ostatnią część karty szkolenia stanowi podsumowanie wszystkich: (a) spotkań naukowych i kursów, w których brał udział szkolony, (b) prac zaprezentowanych przez uczestnika na spotkaniach naukowych, (c) publikacji w krajowych lub międzynarodowych czasopismach naukowych. W związku z koniecznością doskonalenia umiejętności specjalistów zajmujących się realizacją zabiegów chirurgicznych w ramach leczenia niepłodności ESHRE opracowało także osobny program certyfikacji dla praktyków w tej dziedzinie. Obecnie jedynie wybrane kraje, takie jak Wielka Brytania, Holandia, Francja czy Niemcy, wdrożyły kompleksowy program akredytacji i szkolenia specjalistów. Z pewnością w przyszłości istotne jest zachęcanie do podobnych praktyk także innych państw członkowskich. Standaryzacja i ponadnarodowa organizacja procesu kształcenia ma bowiem niebagatelny wpływ na jakość świadczonych usług i uzyskiwane efekty.

ANDROLOGIA TEŻ ISTOTNA

W zasadzie kwestie związane z leczeniem męskiej niepłodności są integralną częścią szkolenia specjalistów w dziedzinie andrologii. Programy szkoleniowe na tym polu zostały wdrożone zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w krajach europejskich. Oprócz zagadnień dotyczących męskiej płodności większość kursów porusza także kwestie związane z zaburzeniami funkcji seksualnych, w tym zaburzeniami ejakulacji, erekcji i libido. Ponieważ obszary te wymagają odpowiedniej gospodarki hormonalnej, w program włączono również elementy endokrynologii. W Stanach Zjednoczonych większość andrologów posiada specjalizację z urologii (andrologia stanowi część szkolenia w ramach specjalizacji urologicznej), a część z interny lub endokrynologii. Urolodzy mogą dodatkowo, w ramach stażu pospecjalizacyjnego, szkolić się w zakresie męskiej niepłodności. Z kolei w państwach Starego Kontynentu w procesie certyfikacji ze specjalizacji andrologicznej zazwyczaj biorą udział specjaliści wielu dziedzin. Jednocześnie program obejmuje wszystkie związane z tą dyscypliną zagadnienia, w tym dotyczące zaburzeń seksualnych, a także nowotworów jąder bądź prostaty. W USA te aspekty są domeną urologów bądź specjalistów urologii onkologicznej. W Stanach Zjednoczonych subspecjalizacja dedykowana męskiej niepłodności i czynnikom, które na płodność pacjentów oddziałują, powstała w latach 80. ubiegłego wieku. Zakres szkolenia był modyfikowany na przestrzeni lat, przy czym zwracano uwagę na odrębność obszaru związanego z męską niepłodnością od zagadnień związanych z zaburzeniami seksualnymi. W 2007 roku po raz pierwszy w USA uruchomiono program kojarzący aplikantów z określonymi ośrodkami szkolącymi – tzw. Andrology Fellowship Match Program – który funkcjonuje do dziś i z roku na rok cieszy się coraz większym powodzeniem. W Europie, by podnieść naukowe i kliniczne standardy w obszarze andrologii, w 1992 roku powołano Europejską Akademię Andrologiczną (European Academy of Andrology, EAA). Jednym z jej naczelnych celów było wypracowanie programów szkoleniowych dla lekarzy chcących wyspecjalizować się w andrologii. Istotnym krokiem w kierunku ujednolicenia modelu kształcenia było wprowadzenie procedury akredytacyjnej obowiązującej dla ośrodków szkolących. Dzięki temu poziom standaryzacji w andrologii jest znacznie wyższy niż w ginekologii i położnictwie. Obecnie EAA prowadzi 24 centra szkoleniowe w Europie, po jednym w Stanach Zjednoczonych oraz Egipcie. Organizacja akredytuje również kursy i spotkania naukowe, by zapewnić stałe podnoszenie wiedzy przez andrologów. Proces specjalizacyjny obejmuje 18-miesięczną praktykę kliniczną w certyfikowanym ośrodku EAA. Aplikacja wymaga wypełnienia szczegółowych wymagań, ocenianych w systemie punktowym. W programie szkolenia zagadnieniom męskiej niepłodności poświecono sporo uwagi – uczestnicy muszą wykazać się doświadczeniem klinicznym, w tym w przeprowadzaniu badania fizykalnego i badań obrazowych jąder, praktyki laboratoryjnej (analiza nasienia, praktyka w laboratorium wspomaganego rozrodu etc.), diagnostyce i poradnictwie genetycznym, chirurgii andrologicznej (w szczególności biopsji jądra). Dla osób zainteresowanych rozwojem w kierunku technik mikrochirurgicznych określono odrębną, dodatkową ścieżkę szkoleniową. Certyfikat Klinicznego Androloga EAA uzyskuje się po pomyślnym zdaniu egzaminu końcowego (pisemnego i ustnego). Egzamin ustny obejmuje omówienie przypadków klinicznych, interpretację wyników badania nasienia, a także wyników USG i badania histopatologicznego. W związku z pojawiającymi się potrzebami również ESHRE w 1992 roku powołało sekcję zajmującą się zagadnieniami andrologii (Special Interest Group in Andrology, SIGA). Skupia ona ekspertów – biologów, embriologów i ginekologów – którzy na co dzień zajmują się leczeniem mężczyzn doświadczających problemów z płodnością. Mimo wielu działań rozwojowych na polu andrologii w Stanach Zjednoczonych i w państwach europejskich brakuje spójnego kompleksowego podejścia do kształcenia specjalistów w tej dziedzinie. Miejsce tematyki niepłodności męskiej w kontekście tej specjalizacji także nie jest jasno określone. Istnieje bowiem pomysł na konsolidację zagadnień związanych z płodnością w ramach medycyny rozrodu. To podejście ma wiele zalet, jednak jego realizacja stanowi ogromne wyzwanie. Ginekolodzy bardzo często nie są kształceni w kierunku zdrowia reprodukcyjnego mężczyzn, zaś androlodzy – w obszarze płodności kobiet. Model odpowiedniego kształcenia, rozpoczynanego na wczesnym etapie, jest zatem najważniejszy.

WNIOSKI, WNIOSKI

Jednym z głównych wyzwań stojących przed liderami środowiska specjalistów zajmujących się medycyną rozrodu jest wypracowanie spójnego standardu edukacji. Potrzebę ujednolicenia programów szkoleń specjalizacyjnych i wypracowania zasad akredytacji ośrodków je prowadzących dostrzega się powszechnie w Stanach Zjednoczonych oraz w rozwiniętych krajach europejskich. Na poziomie programu istotne jest zapewnienie jego adekwatności do aktualnego stanu wiedzy we wszystkich krajach – bez względu na obowiązujące w nich regulacje prawne, zasady wynikające z systemu finansowania zabiegów czy normy etyczno-światopoglądowe. Mimo lokalnych ograniczeń, rozwoju turystyki medycznej i konieczności zapewnienia opieki pacjentom, którzy z różnych metod korzystają za granicą, wymaga się od specjalistów posiadania kompletnej wiedzy. Program szkolenia powinien też uwzględniać bieżące trendy, a więc stopniowe ograniczanie roli endokrynologii klinicznej i zabiegów inwazyjnych z zakresu chirurgii ginekologicznej w leczeniu niepłodnych par. Uznawane za optymalne – podejście holistyczne, które integruje wiedzę z wielu dyscyplin ukierunkowaną na rozrodczość, powinno znaleźć odzwierciedlenie w procesie szkoleniowym. Warto uwzględnić w nim również aktywność uczestników specjalizacji na polu badań i rozwoju, doskonalenia kompetencji związanych z analityką statystyczną i prowadzeniem prac naukowych. Z kolei w procesie akredytacji podmiotów prowadzących specjalizacje należy uwzględnić specyfikę sektora medycyny rozrodu, a więc dominującą w nim rolę ośrodków prywatnych. Warto wykorzystać ich potencjał, doświadczenia i wiedzę w procesie szkoleniowym.



Piśmiennictwo:
European view of subspecialty training on behalf of the European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE); Calhaz-Jorge, Carlos et al.; „Fertility and Sterility“, Volume 104 , Issue 1 , 8 – 11.
Subspecialty training in andrology; Krausz, Csilla et al.; „Fertility and Sterility“, Volume 104 , Issue 1 , 12 – 15.
Fellowship training and board certification in reproductive endocrinology and infertility; Gambone, Joseph C. et al.; „Fertility and Sterility”, Volume 104 , Issue 1 , 3 – 7.
Introduction: Training in reproductive endocrinology and infertility: meeting worldwide needs; de Ziegler, Dominique et al.; „Fertility and Sterility”, Volume 104 , Issue 1 , 1 – 2.
Training in reproductive endocrinology and infertility and assisted reproductive technologies: options and worldwide needs; de Ziegler, Dominique et al.; „Fertility and Sterility”, Volume 104 , Issue 1 , 16 – 23.



Warning: include(footer.php): failed to open stream: No such file or directory in /home/klient.dhosting.pl/pmpcg/artnewsletter.pl/public_html/artykuly/9/3.php on line 109

Warning: include(footer.php): failed to open stream: No such file or directory in /home/klient.dhosting.pl/pmpcg/artnewsletter.pl/public_html/artykuly/9/3.php on line 109

Warning: include(): Failed opening 'footer.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/php/5.6/5.6.29-dh1/lib/php') in /home/klient.dhosting.pl/pmpcg/artnewsletter.pl/public_html/artykuly/9/3.php on line 109